Sosyal Yaşam, Eğitim ve Yasal Haklar
Albinizmli bireyler zihinsel olarak tamamen akranlarıyla eşit potansiyele sahiptir. İhtiyaç duyulan tek şey; eğitimde makul uyarlamalar, doğru sağlık kurulu raporu ve yasal hakların etkin kullanımıdır.
Okul Hayatı, RAM Süreci ve Bireyselleştirilmiş Eğitim Programı (BEP)
MEB Özel Eğitim Hizmetleri Yönetmeliği (07.07.2018 / 30471 RG) kapsamında, az gören albinizmli öğrencilerin genel eğitim sınıflarında kaynaştırma/bütünleştirme yoluyla tam eşitlik içinde öğrenim görmesi yasal bir haktır.
Sağlık Raporu (ÇÖZGER)
Yetkili hastaneden çocuğun görme keskinliği ve durumunu belirten barkodlu ÇÖZGER raporu alınır.
RAM Başvurusu
İkamet edilen ilçedeki Rehberlik ve Araştırma Merkezi'nden (RAM) randevu alınarak eğitsel değerlendirme yapılır.
Özel Eğitim Kararı
RAM Özel Eğitim Değerlendirme Kurulu, kaynaştırma eğitimi ve "Destek Eğitim Odası" tedbir kararını düzenler.
Okulda BEP Kurulu
Okul idaresi, rehber öğretmen ve ders öğretmenleri veli katılımıyla öğrenciye özel BEP planını hayata geçirir.
Sınıf İçi Fiziksel & Işık Uyarlamaları
- ✓ En Ön ve İdeal Açı: Öğrencinin tahtayı ve öğretmeni en net gördüğü açıda, pencereden gelen doğrudan ters ışığın (kamaşmanın) engellendiği sırada oturması sağlanmalıdır.
- ✓ Işık Kontrolü ve Güneşlik: Sınıftaki doğrudan güneş ışığı parlamasını önlemek için mat perdeler kullanılmalı; öğrenci sırasına doğrudan floresan ışığı vurmamalıdır.
- ✓ Tahta Yazıları ve Kontrast: Beyaz tahtada siyah veya koyu mavi parlamayan tahta kalemleri kullanılmalı; kırmızı veya açık renk kalemlerden kaçınılmalıdır.
- ✓ Dijital Materyal Paylaşımı: Akıllı tahta veya sunum notları dersten önce veya sonra öğrencinin tabletine/telefonuna dijital olarak iletilmelidir.
- ✓ Baş Pozisyonuna (Nötr Noktaya) Saygı: Öğrenci tahtaya bakarken başını yana veya öne eğiyorsa bu istemsiz bir nistagmus refleksidir (en net görme açısıdır). Asla başı dik tutmaya zorlanmamalıdır!
Okul ve Merkezi Sınav Hakları (LGS, YKS, KPSS)
- ✓ Büyük Punto Kitapçık: Hem okul yazılılarında hem de LGS/YKS/KPSS'de standart puntolar yerine 18 punto veya 24 punto özel basılmış sınav kitapçığı talep edilir.
- ✓ Ek Süre Hakkı (+30 Dakika): Az görme ve satır takibi güçlüğü nedeniyle merkezi sınavlarda yönetmelik gereği standart süreye 30 dakika ek süre verilir.
- ✓ Okuyucu & Kodlayıcı (İşaretleyici): Talebe bağlı olarak optik forma kodlama yapmakta zorlanan adaylara bağımsız tek kişilik salonda okuyucu ve işaretleyici gözetmen görevlendirilir.
- ✓ Optik Büyüteç ve Tıbbi Gözlük İzni: Adayın kendi monoküler teleskobu, büyüteci veya tıbbi renkli filtreli gözlüğü ÖSYM sınav salonuna sokulabilir (başvuruda bildirilmek kaydıyla).
- ✓ Ayrı Salon ve Parlamasız Aydınlatma: Fotofobisi olan adaylar parlamayan, gün ışığı doğrudan vurmayan tek kişilik salonlara yerleştirilir.
🏃♂️ Beden Eğitimi & Okul Bahçesi Güvenliği
Açık hava etkinliklerinde öğrencinin SPF 50+ güneş kremi, geniş kenarlı şapkası ve polarize koruyucu spor gözlüğü yanında olmalıdır. Top oyunlarında kırılmaz polikarbon camlı spor gözlüğü tercih edilmeli; aşırı güneşli saatlerde gölgede spor yapma imkanı sağlanmalıdır.
🤝 Akran Eğitimi & Zorbalıkla Mücadele
Dönem başında okul rehberlik servisi tarafından sınıfta albinizmin genetik ve doğal bir renk çeşitliliği olduğunu anlatan 15 dakikalık bilgilendirme yapılmalıdır. Merak edilen sorular açıkça yanıtlandığında lakap takma ve dışlama gibi akran zorbalığı davranışları %90 oranında engellenir.
Türkiye Engellilik Sağlık Raporu Sistemi (ÇÖZGER & Erişkin Raporu)
20 Şubat 2019 tarihinde yürürlüğe giren yönetmeliklerle çocuklar ve yetişkinler için rapor sistemi ikiye ayrılmıştır. Çocuklarda yüzde (%) oranı kalkmış, 7 kademeli "Özel Gereksinim Düzeyi" getirilmiştir.
ÇÖZGER 7 Özel Gereksinim Kademesi ve Karşılıkları
20.02.2019 tarihli Çocuklar İçin Özel Gereksinim Değerlendirmesi Yönetmeliği
| Gereksinim Kodu & Düzeyi | Eski Mevzuat % Dengi | Albinizmdeki Tipik Klinik Durum | Sağlanan Başlıca Haklar |
|---|---|---|---|
| 1. Özel Koşul Gereksinimi Var (ÖKGV) | %90 - %99 | Çok ağır foveal hipoplazi + görme keskinliği her iki gözde <0.05 | ÖTV'siz araç alımı, SED, Evde Bakım Yardımı, RAM Eğitimi |
| 2. Çok İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var (ÇİDÖG) | %80 - %89 | Ağır görme kaybı (0.05 - 0.1 Snellen) | Evde Bakım Aylığı (şartlara bağlı), RAM Destek Eğitimi, Engelli Kimliği |
| 3. Belirgin Düzeyde Özel Gereksinimi Var (BDÖG) | %70 - %79 | Belirgin görme kaybı (0.1 Snellen civarı) | Engelli Aylığı, RAM Eğitimi, Ücretsiz Ulaşım, Vergi İndirimi |
| 4. İleri Düzeyde Özel Gereksinimi Var (İDÖG) | %60 - %69 | Orta-İleri az görme (0.1 - 0.2 Snellen) | RAM Destek Eğitimi, Ücretsiz Şehir İçi Ulaşım, Su İndirimi |
| 5. Orta Düzeyde Özel Gereksinimi Var (ODÖG) | %50 - %59 | Orta az görme (0.2 - 0.3 Snellen) | Kaynaştırma/BEP, Engelli Kimlik Kartı, Ücretsiz Toplu Taşıma |
| 6. Hafif Düzeyde Özel Gereksinimi Var (HDÖG) | %40 - %49 | Hafif görme azlığı (0.3 - 0.4 Snellen) | Sınav Uyarlamaları, BEP Desteği, EKPSS Giriş Hakkı (18 yaşta) |
| 7. Özel Gereksinimi Var (ÖGV) | %20 - %39 | Hafif fotofobi ve minimal görme kaybı | Okulda sınıf içi rehberlik ve ergonomik düzenleme önerisi |
Erişkin Engellilik Sağlık Kurulu Raporu
18 yaşını doldurmuş bireyler için sağlık kurulu görme keskinliği (Snellen eşeli), görme alanı muayenesi ve nistagmus varlığını değerlendirerek yüzde (%) üzerinden oran belirler.
- 1. Derece Engelli: %80 ve üzeri çalışma gücü kaybı.
- 2. Derece Engelli: %60 - %79 arası çalışma gücü kaybı.
- 3. Derece Engelli: %40 - %59 arası çalışma gücü kaybı.
Balthazard Formülü Nedir?
Bireyde görme azlığının yanı sıra işitme, cilt lezyonları veya sendromik (HPS/CHS) durumlar gibi birden fazla engel alanı varsa oranlar düz toplanmaz; Balthazard formülü ile bileşik oran hesaplanır.
EKPSS, Kamuda %3 Memur Kotası ve Özel Sektör Hakları
Albinizmli yetişkinler, kamu ve özel sektörde kariyer basamaklarını başarıyla tırmanmaktadır. Mevzuat, çalışma hayatında eşitliği sağlamak için özel koruyucu mekanizmalar içerir.
EKPSS & Kura ile Memurluk
%40 ve üzeri engelli raporuna sahip lise, ön lisans ve lisans mezunları EKPSS'ye girer. Sınavda büyük punto ve ek süre verilir. İlkokul/ortaokul mezunları ise kura yöntemiyle atanır.
Kamuda %3 Zorunlu Kota
657 sayılı DMK 53. Madde: Kamu kurum ve kuruluşları dolu memur kadrolarının %3'ü oranında engelli memur istihdam etmek zorundadır.
Özel Sektörde Kota & Teşvik
4857 sayılı İş Kanunu 30. Madde: 50 veya daha fazla işçi çalıştıran özel sektör işyerlerinde %3 engelli işçi çalıştırma zorunluluğu vardır. SGK prim teşvikleri sağlanır.
💡 İş Yerinde Fotofobi ve Az Görme Ergonomisi
İşveren, albinizmli personelin masasını doğrudan pencere ışığı parlamayan veya ayarlanabilir aydınlatmalı bir konuma yerleştirmelidir. İki monitör kullanımı, parlamayan mat ekran koruyucu filtresi, ekran okuma/büyütme yazılımları (ZoomText, JAWS veya Windows Büyüteç) gibi makul uyarlamalar temin edilmelidir.
Mali Haklar, Vergi İndirimi, Erken Emeklilik ve Ulaşım İndirimleri
Sosyal devlet ilkesi gereğince albinizmli bireyler ve aileleri için vergi, ulaşım, iletişim ve belediye hizmetlerinde çeşitli muafiyet ve indirimler mevcuttur.
Kritik Hukuki Bilgilendirme: Görme Engeli ve Araçta ÖTV İstisnası (%90 Kuralı)
Türkiye'de 4760 sayılı Özel Tüketim Vergisi Kanunu 7. Maddesi gereğince, görme engelli bireylerin ÖTV muafiyetli sıfır araç alabilmesi için sağlık kurulu rapor oranının %90 ve üzeri (veya ÇÖZGER'de ÖKGV) olması kanuni zorunluluktur.
%40 - %89 arasında görme engeli raporuna sahip bireyler, ortopedik engel (hareket ettirici aksamda tertibat) şartı sağlanamadığı için ÖTV muafiyetinden yararlanamazlar. Toplumda yaygın olan "%40 raporla ÖTV'siz araç alınır" bilgisi görme engelliler için hukuken gerçeği yansıtmamaktadır.
193 sayılı GVK 31. Madde
Bordrolu çalışan veya serbest meslek erbabı albinizmli bireyler Gelir İdaresi Başkanlığı'na başvurarak 1., 2. veya 3. derece sakatlık indiriminden yararlanır; net maaşları artar.
5510 sayılı Kanun Hükümleri
Vergi indirim belgesi alan engelli çalışanlar, yaş şartına tabi olmaksızın sigortalılık süresi (15-18 yıl) ve prim gün sayısını (3600-4400 gün) tamamlayarak emekli olabilir.
Engelli Kimlik Kartı ile
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı onaylı kartla tüm şehir içi belediye otobüsleri, metrolar, tramvaylar, vapurlar ve TCDD banliyö/YHT trenleri ücretsizdir.
%20 - %25 İndirim Oranı
Türk Hava Yolları ve AnadoluJet iç hatlarda %20, dış hatlarda %25 indirim uygular. Miles&Smiles hesabına engelli belgesi tanımlanarak online bilet alınabilir.
Belediye & GSM Tarifeleri
Belediyelerde mesken su tüketiminde %30-%50 indirim sağlanır. Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone engelli sosyal destek tarifeleri sunar.
Tek Konut Muafiyeti (<200 m²)
Türkiye sınırları içinde brüt 200 m²'yi geçmeyen tek meskene sahip olan engelli bireyler bina emlak vergisinden muaftır (%0 oran uygulanır).
İndirilebilir ve Kopyalanabilir Resmi Dilekçe Şablonları
Aşağıdaki resmi dilekçe metinlerini tek tıkla kopyalayabilir; köşeli parantez içindeki [alanları] kendi bilgilerinizle doldurarak ilgili kurumlara verebilirsiniz.
Okul Müdürlüğüne BEP ve Sınıf İçi Uyarlama Talep Dilekçesi
Merkezi Sınavlarda (ÖSYM / MEB) Büyük Punto ve Ek Süre Talep Formu
Bu Rehberi Paylaşın
Doğru bilginin yayılmasına ve farkındalığa destek olun.